ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਡੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇਹ ਬੀਰ-ਰਸੀ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਸਾਨੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ: ‘ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਮਲੀ ਰੂਪ
ਜਦੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲੇ, ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ (ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ) ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲੂ:
ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ: ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ) ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਜੀਵਿਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਹੀ ਮੁਜੱਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ: ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਾਲ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ:
ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਿਖਾਈਆਂ।
ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕੀਤਾ।
ਨੇਜ਼ਾਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਗੁਰ ਦੱਸੇ।
ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਿਸਾਲ: ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਹੱਥ, ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ (ਤਲਵਾਰ) ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਾ:
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਲ੍ਹੀ ਟੋਪੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ (ਭਗਤੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ (ਬੀਰ ਰਸ) ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਣਗੇ।
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਗਿਆਨ) ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
