ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਅਣਖੀਲੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੂਪ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਸੀ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ:
੧. ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਬਨਾਮ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
- ਸ਼ਾਹੀ ਰੰਗ (ਨੀਲਾ, ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰਮਈ): ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ, ਪੀਲਾ (ਕੇਸਰੀ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਸਵੈ-ਮਾਣ, ਰਾਜਸੀ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਅਤੇ ਬੀਰ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਰਾਵਾ “ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੱਤਾ” ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ।
- ਚਿੱਟਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਸੋਗ: ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਾਲੇ) ਅਕਸਰ ਵੈਰਾਗ, ਸੰਨਿਆਸ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ‘ਤੇ ਸੋਗ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅਕਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਬਲ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
੨. ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਚਾਲ
- ਨਿਹੱਥੇ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਬਦਲਣੀ: 1849 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਣੇ (ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸੀ) ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਧਾਰਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਗਾਵਤ ਜਾਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
- ਫੌਜੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
