ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਫੇਰੀ….

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਬਾਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮ) ਜੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਫੇਰੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਇਹ ਫੇਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਸੱਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਂਦਿਆਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਰ (ਜੈਪੁਰ) ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ (ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਜੀ) ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਸਦਕਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮੁਖ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਭੁਲੇਖੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ (ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਹਿਲ) ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੰਗਲੇ (ਮਹਿਲ) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਸਥਾਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਚੇਚਕ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਚੇਚਕ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸਥਾਨ (ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਛਕਦਾ, ਉਹ ਰੋਗ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ“ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਧਿਆਈਐ ਜਿਸ ਡਿਠੇ ਸਭਿ ਦੁਖਿ ਜਾਇ॥” ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਵੰਡਾਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚੇਚਕ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਚੇਚਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ (ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ) ਤੰਬੂ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਬਾਲ ਉਮਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ— “ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ”। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੇ (ਨੌਵੇਂ) ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਬਾਬਾ ਜੀ ਬਕਾਲਾ ਨਗਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹਨ (ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸਨ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 1664 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਫੇਰੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਵਡਿਆਈ ਉਮਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।