ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਹਿ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਲ 1740 ਵਿੱਚ, ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਅੰਦਰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਹੁੱਕਾ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਕੰਜਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਯੋਜਨਾ: ਦੋਵਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਲੀਆ ਵਸੂਲਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਕੱਲਰਾਂ) ਦਾ ਭੇਸ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਥੈਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕਰਾਂ ਭਰ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ। ਕਾਰਵਾਈ: ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ (ਟੈਕਸ) ਦੇਣ ਆਏ ਹਨ। ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਥੈਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਝੁਕਿਆ, ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਸਫਲਤਾ: ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੀ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ: ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1745 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੀਰਾਂਕੋਟ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਸੂਹ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ: ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1753 ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
