ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸਿੱਖ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਸਾਨੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਆਓ, ਇਸ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ:
- ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਾਰਨ (ਪਿਛੋਕੜ)
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਵਜੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ, ਬਾਬਾ ਦਾਤੂ ਜੀ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਦਾਤੂ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਈਰਖਾ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਬਾਬਾ ਦਾਤੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸਨ, ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਬਾ ਦਾਤੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਕੜ ਲਏ ਅਤੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ?”
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਚਲੇ ਗਏ।
- ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਬਚਨ
ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕਾਂਤ ਕੋਠੜੀ (ਕਮਰੇ) ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਸਕਣ। ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ (ਨੋਟਿਸ) ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ:
“ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਗੁਰੂ।”
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ।
- ਘੋੜੇ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜਦੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਦਾਸੀ ਛਾ ਗਈ। ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਤਿਕਾਰਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਘੋੜੇ (ਜਿਸ ‘ਤੇ ਉਹ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾਇਆ।
ਘੋੜਾ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਸੁੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ (ਪੈਰਾਂ) ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਧਾ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਦੀ ਉਸੇ ਕੋਠੜੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ।
- ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸਿਆਣਪ (ਸੰਨ੍ਹ ਲਾਉਣਾ)
ਜਦੋਂ ਸੰਗਤ ਕੋਠੜੀ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਲਿਖੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਰੁਕ ਗਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ।
ਇੱਥੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ “ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ” ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾੜ (ਸੰਨ੍ਹ) ਲਗਾਇਆ।
ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਸ ਸੰਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਪਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ।
- ਅਜੋਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਨ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ਅੱਜ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਨ੍ਹ ਸਾਹਿਬ” (ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਧ ਅਤੇ ਉਹ ‘ਸੰਨ੍ਹ’ (ਪਾੜ) ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|
