ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ‘ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ’ ਸੀ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਹੰਢਾਈ ਅਤੇ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੀ ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ। ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲੂ: ‘ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲੂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ: ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ): ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਹੀ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ’ ਜਾਂ ‘ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਆਤਮਿਕ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਬਣਿਆ। ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਗ ਸੂਹੀ ਵਿੱਚ ‘ਲਾਵਾਂ’ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਰਚੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ (ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ) ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਕੇਵਲ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਤਮਿਕ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰ ‘ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਮੀਰੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੱਚੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਬੱਚੇ (ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦਾ ਵਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
