ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ‘ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜਨ’ ਦੀ ਘਟਨਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਖ਼ਿਮਾ (ਮਾਫ਼ੀ) ਅਤੇ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਸਾਲੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ 40 ਮੁਕਤਿਆਂ (ਸਿੰਘਾਂ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
- ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖਣਾ: ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਰਸਦ-ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਝੇ ਦੇ 40 ਸਿੰਘ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿ “ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਬੇਦਾਵਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮਾਤਾ ਭਾਗ ਕੌਰ (ਮਾਈ ਭਾਗੋ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤੇ, ਤਾਂ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ 40 ਸਿੰਘ ਵਾਪਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪਏ।
- ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ (ਮੁਕਤਸਰ) ਦੀ ਜੰਗ: ਸਾਲ 1705 ਵਿੱਚ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ‘ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ 40 ਸਿੰਘ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੇੜ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਖੁਦ ਸਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
- ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜਨਾ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢਣੀ: ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਜੇ ਤੁੱਠੇ (ਪ੍ਰਸੰਨ) ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਟੁੱਟੀ ਪ੍ਰੀਤ ਮੁੜ ਗੰਢ ਲਵੋ।”
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਕਮਰਕਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਬੇਦਾਵੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ’40 ਮੁਕਤੇ’ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ’ ਪਿਆ।