ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੇਚ ਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ – ਕੀ ਇਹ ਨਿਆਂ ਹੈ?

ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 10 ਸਤੰਬਰ 1841 ਨੂੰ ਜਨਮੇ #ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ (ਅਸਲ ਨਾਂ ਮਾਈਕਲ ਮੈਕਆਲਿਫ਼) ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਆਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਖੁਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੀਖਿਆ ਹੋਏ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ ਵਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੇ-ਜਿਲਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬ ‘#ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ: ਇਟਸ ਗੁਰੂਜ਼, ਸੈਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼’ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ 200ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ (1699-1899) ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਲਈ 1893 ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੰਮ 1909 ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਛਪਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਰੂਫ ਰੀਡਿੰਗ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ #ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਵੀ ਸੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਛਪਵਾਇਆ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ?
ਅੱਜ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਵਰਗੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਏ।
ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਤਗੁਰ ਨੰਗਲਾ