ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ) ਦਾ ਸਰਬੰਸ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਖਸ਼ਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਸਾਨੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਹੈ।
ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ (1699): ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਦਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ “ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ” ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰਬੰਸ ਦਾਨੀ ਸਰੂਪ: ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਾਈ, ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ) ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ) ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਗਏ। ਇੰਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ।
ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਅਸਮਾਨੀ ਜੰਗ: 1704 ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕੇਵਲ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਜ਼ਬਾ ਭਰਿਆ ਕਿ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਸਵਾ-ਲਾਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਥਨ ਸੀ—”ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਮੈਂ ਬਾਜ਼ ਤੁੜਾਊਂ, ਗਿੱਦੜਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਊਂ, ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਂ, ਤਬੈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਕਹਾਊਂ।”
ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ (ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਚਿੱਠੀ): ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੀਨਾ ਕਾਂਗੜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਕਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਝੂਠੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਥ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਉਠਾਉਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ: ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂਦੇੜ (ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ—”ਸਭ ਸਿੱਖਨ ਕੋ ਹੁਕਮ ਹੈ ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ।”
