ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਜਪਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ‘ਨਿਤਨੇਮ’ ਹੈ।
ਨਿਤਨੇਮ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਨਿਤਨੇਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ
ਸਮਾਂ: ਨਿਤਨੇਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ’ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਿਰ (ਸਵੇਰੇ 3 ਵਜੇ ਤੋਂ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ) ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬੰਦਗੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੌਗਿਰਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ਼ਨਾਨ: ਨਿਤਨੇਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਤਨ ਦੋਵੇਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਸਕਣ।
ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਇਸ ਅਰਾਧਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਸਵੇਰ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ), ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ, ਤ੍ਵਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸ੍ਵਯੇ, ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ (ਇਹ ਚਾਰ ਬਾਣੀਆਂ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ)।
ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ: ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ‘ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ’ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ: ਸੌਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ’ (ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ) ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਤ ਸੁਖਾਲੀ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ ਆਉਣ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: “ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਜੋ ਸਿਖੁ ਅਖਾਏ ਸੁ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ॥” ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।
