ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ (ਯਾਤਰਾ) ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਰਬਾਬੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਕਾਮਰੂਪ’ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤੰਤਰ-ਮੰਤਰ, ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਟੋਣਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ‘ਨੂਰਸ਼ਾਹ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸਾਖੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣੀ: ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਾਮਰੂਪ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਦੂ-ਟੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਤਰਕ ਰਹਿਣਾ। ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਸਣਾ ਅਤੇ ‘ਭੇਡੂ’ ਬਣਨਾ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਨੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਦੂ ਦੇ ਅਸਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਭੈਅ ਕਾਰਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭੇਡ (ਭੇਡੂ) ਵਾਂਗ ‘ਮੈਂ-ਮੈਂ’ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ: ਜਦੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਖੁਦ ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਡੇਰੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਫੂਕਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ‘ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੋਣੇ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਲਾਹੀ ਜਲਾਲ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਦੂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟਦੀਆਂ, ਉਹ ਉਲਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਅਸਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟਣਾ: ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਖੁਦ ਅੱਗੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਰੂਪਮਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਭਰਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਸਰ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ)। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਇਲਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲ ਜਾਦੂ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਪਾਪ ਹੈ। ਨੂਰਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਤੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ, ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
