ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਦਾਤੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਤ ਮਾਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਥਾਹ ਨਿਮਰਤਾ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ

1. ਪਿਛੋਕੜ: ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਾ ਮਸਲਾਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ (ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਯਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ— ਭਾਈ ਦਾਸੂ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਾਤੂ ਜੀ।
ਭਾਈ ਦਾਤੂ ਜੀ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦਾਤੂ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ।2. ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੰਘਾਸਨ (ਮੰਜੀ) ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।3. ਭਾਈ ਦਾਤੂ ਜੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਲੱਤ ਮਾਰਨਾਈਰਖਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਭਾਈ ਦਾਤੂ ਜੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸੱਤਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਲੱਤ ਮਾਰੀ।ਲੱਤ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਸੀ ਕਿ ਬਿਰਧ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।4. ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਨਿਮਰਤਾਇਸ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਨ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ, ਦਾਤੂ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਤੂ ਜੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਚਿੜ ਗਏ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।5. ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਾਤੂ ਜੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਬਾਸਰਕੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕੋਠੇ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਾਸਰਕੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ।
ਸਿੱਖਿਆ: ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰਤਾ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹੀ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।