ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਮੱਸਿਆ ਜਾਂ ਅਮਾਵਸ ਇੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ‑ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਥੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਚੰਨ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰਾ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਅੰਧਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਪੂਜਾ‑ਅਰਚਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸ਼ਬਦਿਕ ਅਰਥ
ਸ਼ਬਦ “ਮੱਸਿਆ/ਅਮਾਵਸਿਆ” ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ “ਅਮਾ” ਦਾ ਅਰਥ “ਮਿਲਕੇ” ਅਤੇ “ਵਸਿਆ” ਦਾ ਅਰਥ “ਰਹਿਣਾ” ਜਾਂ “ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਸਣਾ” ਲਗਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰ‑ਸੌਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮੋੜ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾ
ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ (ਪਿੰਡ‑ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ, ਤਰਪਣ) ਲਈ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਬਰ‑ਤਪ‑ਪੂਜਾ ਦਾ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਥਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਜਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।